Właśnie otworzyłeś swoją wymarzoną firmę. Znalazłeś polecanego grafika, który stworzył dla Ciebie świetne logo, a nawet całą wizualizację oferty Twojej firmy. Zapłaciłeś za projekt, otrzymałeś pliki i czujesz dumę. Masz poczucie, że logo jest Twoje. Przecież za nie zapłaciłeś, prawda? Zlecasz więc pracownikom przygotowanie pierwszej kampanii reklamowej na Facebooku i Instagramie. Chcesz pokazać światu swój produkt. Nagle, w połowie kampanii, otrzymujesz e-mail.
To wezwanie do zaniechania naruszeń od Twojego grafika.
Grafik żąda, abyś natychmiast usunął logo z portali społecznościowych. Twierdzi, że umówiliście się tylko na logo, które będzie widnieć na opakowaniach Twojego produktu, a nie w Internecie. Co teraz?
Niestety, musisz negocjować, bo zgodnie z prawem autorskim, to grafik ma rację. Bez odpowiedniego dokumentu, jakim jest umowa z grafikiem na projekt logo, jesteś na przegranej pozycji. Twoja kampania zostaje wstrzymana, a Ty tracisz pieniądze i czas.
W swojej praktyce widzę takie sytuacje dość często. Ba! Mogę nawet powiedzieć, że większość moich klientów, którzy przychodzą do mnie o pomoc w rejestracji swojego logo, nie ma żadnej umowy z grafikiem. To bardzo duży błąd. Dlatego dzisiaj nauczę Cię, jak podejść do współpracy z grafikiem, który tworzy dla Ciebie logo firmowe.
Dlaczego zwykła faktura to za mało?
Wielu przedsiębiorców często pyta dlaczego logo nie należy do nich, skoro zapłacili za jego wykonanie? Odpowiedź kryje się w Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Mianowicie ustawa te reguluje kwestie związane m.in. z obrotem i własnością utworów prawa autorskiego. A logo (czy też inaczej: słowno-graficzny albo graficzny znak towarowy), to właśnie najczęściej utwór prawa autorskiego.
Utwór w chwili jego powstania jest chroniony prawem autorskich i jest własnością jego twórcy. W omawianym przez nas przypadku, domyślnym właścicielem logo, które zamawiasz u grafika, jest właśnie grafik. Twórca (grafik) posiada autorskie prawa osobiste i majątkowe. Te drugie pozwalają mu decydować o zarabianiu na logo. Abyś Ty mógł to robić, musisz kupić od grafika prawa majątkowe do logo. Przy czym, zgodnie z art. 53 wspomnianej ustawy, przeniesienie praw autorskich majątkowych do utworu musi być w formie pisemnej.
A zatem, umowa z grafikiem na projekt logo musi być sporządzona na piśmie. Jeśli dogadasz się przez e-mail, umowa jest nieważna. Nawet jeśli masz fakturę z opisem „przekazanie praw”, to w sądzie nic ona nie znaczy. Musisz mieć dokument z odręcznym podpisem grafika. Bez niego masz jedynie licencję dorozumianą. To bardzo słaba forma ochrony. Twórca może ją wypowiedzieć albo – jak w naszym przykładzie powyżej – zabronić Ci dalszego używania logo. W konsekwencji zostaniesz bez prawa do logo, za które zapłaciłeś.
Kluczowe elementy bezpiecznej współpracy
Dobra umowa z grafikiem na projekt logo musi precyzyjnie definiować przedmiot zlecenia. Nie wystarczy napisać, że grafik ma zrobić „logo”. Musisz określić, co dokładnie wchodzi w skład projektu. Czy jest to tylko sygnet? Czy może również logotyp i claim? Najlepiej przygotować załącznik z briefem. Dzięki temu unikniesz niedomówień na etapie odbioru.
Warto również określić formaty plików. Musisz otrzymać pliki wektorowe. Tylko one pozwalają na skalowanie logo bez utraty jakości. Dlatego w umowie zapisz, że otrzymasz pliki .ai, .eps oraz .pdf. Ponadto wymagaj wersji rastrowych .png i .jpg. Dobra umowa z grafikiem na projekt logo chroni Cię przed sytuacją, gdy grafik „znika” z Twoimi plikami źródłowymi.
Pola eksploatacji – lista Twoich uprawnień
To najtrudniejsza część dla osób spoza branży prawnej. Pola eksploatacji to sposoby, w jakie możesz korzystać z logo. Ustawa mówi jasno. Umowa przenosi prawa tylko na tych polach, które wyraźnie w niej wymienisz. Jeśli o czymś zapomnisz, nie będziesz mógł tam używać logo. Zatem Twoja umowa z grafikiem na projekt logo musi być tutaj bardzo szczegółowa.
Przede wszystkim zadbaj o pola związane z Internetem. Twoje logo pojawi się na stronie www, w social mediach i aplikacjach. Musisz mieć do tego prawo. Co więcej, musisz mieć prawo do druku. Ulotki, wizytówki i plakaty to standard. Jednak pomyśl szerzej. Czy planujesz produkcję gadżetów? Czy logo pojawi się na odzieży? Musisz to uwzględnić. Jako rzecznik patentowy zawsze przypominam o rejestracji znaku towarowego. Jeśli umowa z grafikiem na projekt logo nie wspomina o prawie do rejestracji w urzędzie patentowym, możesz mieć problem z ochroną marki.
Prawa zależne, czyli Twoja wolność modyfikacji
Czy wiesz, że bez dodatkowego zapisu nie możesz zmienić koloru swojego logo? Prawo autorskie chroni integralność utworu. Grafik może zabronić Ci dokonywania zmian. Dlatego umowa z grafikiem na projekt logo musi zawierać zgodę na wykonywanie praw zależnych. W praktyce oznacza to, że możesz modyfikować projekt.
Zatem, jeśli za dwa lata będziesz chciał zmienić proporcje logo, zrobisz to legalnie. Możesz dodać do logo napis „10 lat na rynku”. Możesz stworzyć wersję czarno-białą. Bez tego zapisu każda taka zmiana wymagałaby nowej umowy z grafikiem. To generuje koszty i zabiera czas. W konsekwencji tracisz kontrolę nad własnym wizerunkiem. Pamiętaj, by zapisać to wyraźnie. Zgoda musi być nieodwołalna i bezwarunkowa.
Autorskie prawa osobiste – ukryty problem
Większość osób skupia się na prawach majątkowych. Jednak prawa osobiste są równie ważne. Grafik zawsze pozostanie „ojcem” projektu. Nie możesz tego zmienić żadną umową, ponieważ praw autorskich osobistych nie można przenosić. Niemniej jednak, grafik może zobowiązać się, że nie będzie z tych praw korzystał.
Co to oznacza dla Ciebie? Przede wszystkim to, że nie musisz podpisywać każdego logotypu imieniem i nazwiskiem grafika. Wyobraź sobie logo na wizytówce, a pod nim mały napis z nazwiskiem autora. Wygląda to nieprofesjonalnie. Dlatego Twoja umowa z grafikiem na projekt logo powinna zawierać zapis o niewykonywaniu praw osobistych. Grafik rezygnuje z prawa do oznaczania autorstwa i nadzoru autorskiego. Dzięki temu zyskujesz pełną swobodę biznesową.
Gwarancja czystości prawnej – stop plagiatom
To moment, w którym sprawdzasz uczciwość grafika. Musisz wiedzieć, że logo nie jest kopią z darmowego banku ikon. Jeśli grafik ukradnie pomysł, to Ty będziesz miał problem. Prawdziwy właściciel praw może pozwać Twoją firmę. W rezultacie zapłacisz odszkodowanie i stracisz prawo do używania logo.
Dlatego umowa z grafikiem na projekt logo musi zawierać oświadczenie o autorstwie. Grafik gwarantuje, że projekt jest oryginalny. Co więcej, bierze na siebie pełną odpowiedzialność finansową za ewentualne wady prawne. Jeśli ktoś Cię pozwie, grafik musi pokryć koszty prawników i kar. Ten zapis działa dyscyplinująco na twórcę. Zatem masz większą pewność, że otrzymujesz unikalny projekt.
Harmonogram i terminy – kontroluj proces
Biznes nie znosi próżni. Musisz wiedzieć, kiedy Twoje logo będzie gotowe. Dlatego umowa z grafikiem na projekt logo powinna precyzyjnie określać daty. Wyznacz termin na przedstawienie pierwszych koncepcji. Ustal czas na zgłoszenie poprawek. To pozwoli Ci planować kampanie marketingowe.
Warto wprowadzić limity poprawek. Grafik nie będzie pracował w nieskończoność, a Ty szybciej podejmiesz decyzję. Co istotne, ustal zasady odstąpienia od umowy. Jeśli grafik spóźnia się o dwa tygodnie, musisz mieć prawo do zakończenia współpracy. Zatem Twoja umowa z grafikiem na projekt logo chroni również Twój czas. Nie pozwól, by proces tworzenia marki trwał miesiącami bez żadnych efektów.
Wynagrodzenie ryczałtowe czy za pole eksploatacji?
W prawie autorskim domyślnie twórcy należy się płaca za każde pole eksploatacji. To może być pułapka finansowa. Jeśli zapłacisz za logo, a potem zaczniesz je drukować na koszulkach, grafik może żądać dodatkowego wynagrodzenia. Z tego powodu umowa z grafikiem na projekt logo musi definiować wynagrodzenie jako ryczałtowe.
Zapisz wyraźnie, że kwota X obejmuje projekt, przeniesienie praw na wszystkich polach oraz własność nośników. Ponadto podkreśl, że wynagrodzenie jest ostateczne. Dzięki temu unikniesz przykrych niespodzianek w przyszłości. Warto również uzależnić płatność od momentu podpisania protokołu odbioru. To daje Ci gwarancję, że grafik dostarczy wszystkie pliki techniczne przed otrzymaniem gotówki.
Poufność i zasady korzystania z portfolio
Budowanie marki często wymaga ciszy. Nie chcesz, by konkurencja dowiedziała się o Twoich planach zbyt wcześnie. Dlatego Twoja umowa z grafikiem na projekt logo musi zawierać klauzulę poufności (NDA). Grafik zobowiązuje się do zachowania tajemnicy o Twoim projekcie i strategii.
Kolejną kwestią jest portfolio. Graficy często chcą pochwalić się swoją pracą. To naturalne. Jednak Ty decydujesz, kiedy to nastąpi. Zapisz w umowie, że grafik może opublikować projekt w portfolio dopiero po Twojej zgodzie. Często ustalamy, że może to nastąpić po oficjalnej premierze marki. W rezultacie masz kontrolę nad tym, co i kiedy pojawia się w sieci. Dobra umowa z grafikiem na projekt logo godzi interesy obu stron, stawiając Twoje bezpieczeństwo na pierwszym miejscu.
Zakaz naśladownictwa – uniknij „klonów” marki
W branży kreatywnej zdarza się, że grafik ma swój ulubiony styl. Może się zdarzyć, że Twoje logo będzie bardzo podobne do logo Twojego konkurenta. Aby tego uniknąć, wprowadź zakaz naśladownictwa. Grafik zobowiązuje się, że nie stworzy dla innej firmy projektu łudząco podobnego do Twojego.
Jest to szczególnie ważne w wąskich niszach rynkowych. Chcesz mieć unikalny znak. Zatem Twoja umowa z grafikiem na projekt logo powinna chronić Cię przed powielaniem Twoich pomysłów. Jeśli grafik wykorzystał w Twoim logo unikalny motyw, nie może go sprzedać innej firmie za miesiąc. To gwarancja autentyczności Twojej marki na rynku.
Odbiór techniczny – sprawdź ścieżki i kolory
Ostatni etap to przekazanie plików. Jako rzecznik patentowy widziałam wiele „uszkodzonych” projektów. Logo, które ma otwarte ścieżki, nie nadaje się do grawerowania. Pliki bez zdefiniowanych kolorów Pantone będą wyglądać inaczej na każdym ekranie. Dlatego umowa z grafikiem na projekt logo powinna dawać Ci czas na odbiór techniczny.
Zapisz, że masz np. 7 dni na sprawdzenie plików. Jeśli zauważysz błędy techniczne, grafik musi je naprawić w ramach ceny. To chroni Cię przed dodatkowymi kosztami w drukarniach. W konsekwencji otrzymujesz profesjonalne narzędzie pracy, a nie tylko ładny rysunek.
Podsumowanie: Twoja marka zasługuje na najlepszą ochronę
Logo to serce Twojego biznesu. Nie pozwól, by brak jednego dokumentu zniszczył lata Twojej pracy. Dobra umowa z grafikiem na projekt logo to tarcza, która chroni Cię przed roszczeniami, plagiatami i problemami technicznymi. Inwestycja w profesjonalny wzór to ułamek kosztów rebrandingu, który musiałbyś przeprowadzić w razie sporu.
Jako rzecznik patentowy i radca prawny zawsze powtarzam: lepiej zapobiegać niż leczyć. Dobra umowa to spokojny sen przedsiębiorcy. W związku z tym, dbaj o formę pisemną, precyzyjne pola eksploatacji i prawa zależne. W rezultacie Twoja marka będzie bezpieczna i gotowa na podbój rynku.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Czy faktura za projekt logo przenosi autorskie prawa majątkowe?
Nie. Sama faktura, nawet z dopiskiem „przeniesienie praw”, nie jest wystarczająca. Zgodnie z polskim prawem autorskim, przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Faktura jest dokumentem księgowym, a nie umową cywilnoprawną spełniającą wymogi ustawy.
Czy umowa z grafikiem na projekt logo może być zawarta przez e-mail?
Ustalenia e-mailowe mogą być dowodem w sprawie, ale nie przenoszą skutecznie autorskich praw majątkowych. Abyś stał się właścicielem logo, umowa musi zostać podpisana własnoręcznie na papierze lub za pomocą kwalifikowanego podpisu elektronicznego.
Co to są pola eksploatacji w umowie na logo?
Pola eksploatacji to konkretne sposoby i miejsca, w których możesz korzystać z logo. Przykłady to: druk (ulotki, wizytówki), Internet (strona www, social media), reklama zewnętrzna czy rejestracja jako znak towarowy. Umowa przenosi prawa tylko na tych polach, które zostały w niej wyraźnie wymienione.
Czy bez umowy mogę zmienić kolor swojego logo?
Zazwyczaj nie. Prawo autorskie chroni nienaruszalność utworu. Aby móc samodzielnie zmieniać kolory, proporcje czy dodawać napisy do logo, Twoja umowa z grafikiem na projekt logo musi zawierać zgodę na wykonywanie autorskich praw zależnych (opracowań).
Czy muszę podpisywać grafika jako autora pod moim logo na Facebooku?
Jeśli w umowie nie zawarto zapisu o niewykonywaniu autorskich praw osobistych, grafik ma prawo żądać oznaczenia go jako autora. W biznesie jest to niepraktyczne, dlatego profesjonalna umowa powinna zawierać rezygnację twórcy z oznaczania projektu jego nazwiskiem.
Jak sprawdzić, czy moje logo nie jest plagiatem?
Podstawowym zabezpieczeniem jest oświadczenie grafika w umowie o oryginalności dzieła. Możesz również poprosić rzecznika patentowego o przeprowadzenie badania czystości prawnej znaku w bazach urzędów patentowych, co pozwoli wykluczyć kolizję z już zarejestrowanymi znakami.
Czy mogę zarejestrować logo w Urzędzie Patentowym bez umowy z grafikiem?
Możesz złożyć wniosek, ale ryzykujesz odmowę lub unieważnienie rejestracji w przyszłości. Aby skutecznie chronić znak jako znak towarowy, musisz posiadać pełne autorskie prawa majątkowe, co potwierdza właśnie poprawna umowa z grafikiem na projekt logo.
Jakie formaty plików powinien przekazać grafik po zakończeniu prac?
Powinieneś otrzymać przede wszystkim pliki wektorowe (.ai, .eps, .pdf), które pozwalają na dowolne skalowanie logo bez utraty jakości. Dodatkowo grafik powinien dostarczyć pliki rastrowe (.png, .jpg) do bieżącego użytku w Internecie.
Czym różni się licencja od przeniesienia praw autorskich do logo?
Licencja to jedynie zgoda na korzystanie z logo (rodzaj „najmu”), którą grafik może zazwyczaj wypowiedzieć. Przeniesienie praw autorskich majątkowych sprawia, że stajesz się „właścicielem” projektu na zawsze i możesz nim dowolnie rozporządzać.
Co jeśli grafik spóźnia się z oddaniem projektu logo?
Twoja umowa z grafikiem na projekt logo powinna zawierać precyzyjny harmonogram oraz zapisy o karach umownych lub prawie do odstąpienia od umowy w przypadku zwłoki. Bez tych zapisów trudniej będzie Ci wyegzekwować terminowe zakończenie prac.
Czy grafik może sprzedać podobne logo mojej konkurencji?
Może, chyba że w umowie wpiszesz zakaz naśladownictwa lub zobowiążesz grafika do zachowania unikalności projektu. Warto zadbać o zapis, że grafik nie stworzy projektu łudząco podobnego dla podmiotów prowadzących działalność konkurencyjną.
Czy grafik ma prawo umieścić moje logo w swoim portfolio?
Standardowo tak, ponieważ ma prawo do autorstwa. Jeśli jednak nie chcesz, by logo pojawiło się w sieci przed oficjalną premierą Twojej marki, musisz uregulować kwestię portfolio w umowie, np. uzależniając publikację od Twojej zgody.
Kiedy następuje przejście praw autorskich do logo?
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem dla obu stron jest zapis, że przejście autorskich praw majątkowych następuje z chwilą zapłaty pełnego wynagrodzenia przez klienta. Chroni to grafika przed brakiem zapłaty, a klienta przed brakiem praw.
Czy umowa na projekt logo powinna zawierać klauzulę poufności?
Tak. Klauzula NDA (poufności) chroni Twoją strategię biznesową i zapobiega wyciekowi projektu przed jego oficjalnym wdrożeniem. Jest to kluczowe przy budowaniu przewagi rynkowej.
Co zrobić, gdy grafik zniknął po zapłacie i nie wysłał plików źródłowych?
Jeśli masz dobrze skonstruowaną umowę, możesz dochodzić wydania plików na drodze sądowej lub żądać odszkodowania. Dlatego ważne jest, aby umowa definiowała wydanie plików jako element niezbędny do uznania zlecenia za wykonane.
Czy mogę używać logo tylko w Polsce, jeśli nie określono terytorium?
Jeśli umowa nie stanowi inaczej, przyjmuje się, że przeniesienie praw następuje na terytorium kraju, w którym umowa została zawarta. Jeśli planujesz ekspansję zagraniczną, Twoja umowa z grafikiem na projekt logo powinna wyraźnie wskazywać, że przeniesienie praw jest nieograniczone terytorialnie.
Ile poprawek do projektu logo przysługuje klientowi?
To zależy wyłącznie od ustaleń w umowie. Najczęściej spotyka się limity 2-3 serii poprawek w cenie. Warto to doprecyzować, aby uniknąć nieporozumień i dodatkowych kosztów na etapie realizacji.
Czy umowa z grafikiem na projekt logo musi zawierać numery PESEL?
W celu jednoznacznej identyfikacji stron umowy zaleca się podanie numeru PESEL (w przypadku osób fizycznych) lub numeru NIP (w przypadku firm). Jest to niezbędne dla celów dowodowych oraz podatkowych.