Hodowla nowych odmian roślin to proces wymagający dużego nakładu pracy, wiedzy i cierpliwości. W wyniku tego procesu powstają rośliny o unikalnych cechach, które mogą przyczynić się do poprawy jakości rolnictwa oraz zwiększenia plonów. Mogą także pomóc w rozwoju innowacyjnych rozwiązań w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym. Nowe odmiany są zatem bardzo wartościowe i mogą przynieść sporo zysków. Dlatego każdy hodowca powinien wiedzieć czym jest ochrona prawna odmian roślin.
W Polsce i Unii Europejskiej istnieją przepisy prawne odnoszące się do nowych odmian roślin. Chronią one prawa hodowców do nowych odmian roślin oraz regulują zasady ich rejestracji i wprowadzenia do obrotu.
Z tego artykułu dowiesz się podstawowych informacji o nowych odmianach roślin. Opiszę także jak wygląda procedura ich rejestracji w Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU).
Zobacz także: Co to jest znak towarowy?
Zobacz także: Dotacje unijne do zgłoszeń z funduszu SME 2025
Ochrona prawna odmian roślin
W Polsce ochrona prawna nowych odmian roślin reguluje ustawa z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin. Ustawa ta określa zasady przyznawania wyłącznego prawa do odmiany, procedury rejestracji oraz obowiązki hodowców związane z ochroną prawną nowych odmian. Poza ustawą, obowiązują także rozporządzenia wykonawcze, mianowicie:
Na poziomie unijnym, podstawowym aktem prawnym regulującym ochronę odmian roślin jest Rozporządzenie Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin. Obowiązuje ono w Polsce od momentu wejścia Polski do Unii. Przepisy tego rozporządzenia umożliwiają hodowcom uzyskanie ochrony dla nowych odmian roślin na terenie całej Unii Europejskiej. Organem unijnym zajmujących się ochroną odmian roślin jest działający od 26 kwietnia 1995 r. Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin (CPVO). Jego siedziba znajduje się w Angers we Francji.
Warunki uzyskania ochrony prawnej nowej odmiany roślin
Zgodnie z ustawą o ochronie prawnej odmian roślin, hodowca może ubiegać się o przyznanie wyłącznego prawa, jeżeli odmiana jest odrębna, wyrównana, trwała oraz nowa, a jej nazwa odpowiada wymaganiom prawnym. Co to właściwie oznacza?
Przyjrzyjmy się bardziej szczegółowo poszczególnym kryteriom ochrony.
Odrębność.
Daną odmianę uznaje się za odrębną jeżeli w dniu złożenia wniosku o przyznanie wyłącznego prawa różni się ona w sposób wyraźny co najmniej jedną właściwością od innej odmiany powszechnie znanej. Natomiast odmiana powszechnie znana to taka, której materiał siewny lub opis w dniu złożenia wniosku jest już znany na rynku.
Wyrównanie.
Odmianę uznaje się za wyrównaną, jeżeli, przy uwzględnieniu sposobu rozmnażania właściwego dla tej odmiany, jest ona wystarczająco jednolita pod względem właściwości branych pod uwagę przy badaniach odrębności, jak również innych właściwości użytych do opisu tej odmiany. Czyli z nasion tej jednaj odmiany mają nam urosnąć rośliny o jednolitych cechach.
Trwałość.
Odmianę jest uznawana za trwałą, jeżeli jej charakterystyczne właściwości uwzględnione przy badaniu jej odrębności, jak również inne właściwości użyte do opisu tej odmiany nie zmieniają się po jej rozmnożeniu. Czyli, jak już wyrośnie nam nasza roślinka i dostarczy nam nowego materiału siewnego, to z tego materiału siewnego ma nam wyrosnąć taka sama roślinka.
Nowość.
Odmianę uważa się za nową, jeżeli przed dniem złożenia wniosku o przyznanie wyłącznego prawa jej hodowca nie sprzedał albo w inny sposób nie udostępnił do wykorzystania, w celach handlowych, materiału siewnego lub materiału ze zbioru albo nie wyraził na to pisemnej zgody:
1) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – przez okres dłuższy niż 1 rok,
2) w pozostałych państwach:
a) przez okres dłuższy niż 6 lat – w przypadku drzew i winorośli,
b) przez okres dłuższy niż 4 lata – w przypadku pozostałych odmian
– licząc do dnia złożenia wniosku o przyznanie wyłącznego prawa.
Nazwa odmiany.
Jak wskazuje ustawa, nazwa nowej odmiany roślin nie może:
1) być taka sama jak nazwy lub podobna do nazw odmian występujących na terytorium państw członkowskich, stowarzyszonych lub trzecich, które są lub były nadane odmianom należącym do tego samego lub innych gatunków tego rodzaju, jak również nazw odmian chronionych wyłącznym prawem lub wpisanych do odpowiednich rejestrów odmian, chyba że odmiana nie jest już chroniona lub nie znajduje się w obrocie, a jej nazwa nie była powszechnie znana;
2) budzić powszechnego sprzeciwu;
3) wprowadzać w błąd co do hodowcy, jej właściwości lub wartości użytkowych;
4) być tożsama lub podobna do innych określeń używanych powszechnie w obrocie;
5) naruszać prawa osób trzecich do znaków towarowych;
6) zawierać wyrazów „odmiana” lub „odmiana mieszańcowa”;
7) składać się z samych cyfr ani rozpoczynać się od cyfry.
Po złożeniu wniosku, COBORU bada, czy zaproponowana przez hodowcę nazwa spełnia wymagania ustawowe. Jeśli nie, hodowca jest wzywany do podania na piśmie w ciągu 14 dniu innej nazwy. Wówczas COBORU ponownie sprawdza zaproponowaną nowa nazwę.
Jak wygląda procedura rejestracji nowych odmian roślin?
01
Aby zarejestrować nową odmianę rośliny, hodowca musi złożyć wniosek do Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU).
02
Po złożeniu wniosku, COBORU weryfikuje go i – w przypadku pozytywnej weryfikacji – publikuje informacje o wniosku w Diariuszu.
03
Wówczas hodowca otrzymuje decyzję w sprawie przyznania tymczasowego wyłącznego prawa.
04
Następnie przeprowadzane jest urzędowe tzw. badanie OWT, czyli badanie odrębności, wyrównania i trwałości zgłoszonej odmiany. Jest to badanie materiału siewnego zgłoszonej odmiany. Badanie to przeprowadza się w warunkach polowych wraz z innymi odmianami podobnych gatunków. Czas trwania badania zależy od gatunku odmiany i trwa od 1 do nawet 5 sezonów wegetacyjnych. W celu przeprowadzenia badań, COBORU dysponuje szeregiem placówek badawczych rozrzuconych po całej Polsce, stanowiących sieć doświadczalną COBORU.
05
Po zakończeniu badania COBORU przygotowuje raport z urzędowego badania OWT oraz opis odmiany.
06
Po pozytywnej opinii komisji wewnętrznej, Dyrektor COBORU wydaje ostateczną decyzję w sprawie przyznania wyłącznego prawa.
07
Prawo wyłączne do nowej odmiany roślin obowiązuje od dnia wydania decyzji o jego przyznaniu. Prawo to trwa:
30 lat – dla odmian winorośli, drzew oraz ziemniaka lub
25 lat – dla odmian pozostałych gatunków.
Dlaczego warto rejestrować nowe odmiany roślin?
Rejestracja nowych odmian roślin jest kluczowa dla ochrony praw hodowców. Dzięki temu hodowcy zyskują wyłączne prawo do korzystania z odmiany. Oznacza, że nikt inny nie może jej rozmnażać, sprzedawać ani używać bez zgody hodowcy. Rejestracja jest również gwarancją, że odmiana spełnia wszystkie wymagane kryteria jakości i bezpieczeństwa, co zwiększa jej wartość na rynku.
Wprowadzenie nowej odmiany na rynek bez odpowiedniej ochrony prawnej naraża hodowcę na ryzyko kradzieży jego pracy oraz utraty potencjalnych zysków. Dlatego rejestracja nowych odmian roślin nie tylko chroni interesy hodowców, ale także wspiera innowacyjność i rozwój sektora rolniczego.
Jeśli jesteś hodowcą i masz wątpliwości dotyczące procedury rejestracji lub potrzebujesz wsparcia skontaktuj się z naszą kancelarią. Pomożemy Ci zabezpieczyć Twoje prawa i zapewnić ochronę Twojej nowej odmiany roślin.
