Zdjęcia produktów – czy są chronione prawem autorskim?

We wszelkich sklepach internetowych zdjęcia produktów to często więcej niż tylko ilustracja oferty. To jeden z najważniejszych elementów sprzedaży, który – wraz z opisem produktu – współdecyduje o tym, czy klient kupi dany produkt, czy też nie.

Ale czy zastanawiałeś się kiedyś, kto ma prawa do tych zdjęć? Czy można używać fotografii produktu od producenta? I co grozi za skopiowanie zdjęć od innego sklepu?

Pokażę Ci to na prawdziwej historii z mojej praktyki.

Jeden z moich klientów prowadzi firmę sprzedającą artykuły biurowe pod własną marką. Zawsze dba o profesjonalny wizerunek swojej oferty. Zleca fotografowi wykonanie profesjonalnych zdjęć produktowych, a następnie wybiera te najlepsze, które trafiają do katalogów i ofert.

Pewnego dnia zauważył coś niepokojącego. Jeden z jego dystrybutorów używał dokładnie tych samych zdjęć, które klient miał w swojej ofercie. Przy czym, dystrybutor ten nie zapytał o zgodę, ani nie miał żadnej umowy licencyjnej. Co gorsza, używał zdjęć produktów, których nigdy nie kupował od mojego klienta. Na zdjęciach widniały oryginalne produkty mojego klienta, ale sprzedawane były inne, tańsze odpowiedniki. Sprawa była więc oczywista: doszło do naruszenia praw autorskich i nieuczciwego wykorzystania materiałów marketingowych.

Na tle powyższej sprawy, warto postawić sobie kilka kluczowych pytań:

1. Czy wolno kopiować zdjęcia produktów od producenta?
2. Czy takie zdjęcia w ogóle są chronione prawem autorskim?
3. Kto ma prawa do zdjęć produktów – fotograf, producent czy dystrybutor?
4. Co grozi za skopiowanie cudzych zdjęć produktowych bez zgody ich właściciela?
5. Jak zabezpieczać swoje zdjęcia w sieci?

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ochronie podlega każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).
Z kolei ust. 2 pkt 3 tego artykułu wskazuje, że „w szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory fotograficzne”.

Oznacza to, że jedynie przejawy działalności twórczej o indywidualnym charakterze mogą być uznane za utwory i podlegać ochronie prawa autorskiego. Chodzi zatem o kreacyjny, subiektywnie nowy, oryginalny wytwór intelektu, który – wykonany przez kogoś innego – wyglądałby inaczej.

Zdjęcie może być więc chronione prawem autorskim, jeśli stanowi utwór w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy. Będzie tak, gdy fotografia zawiera elementy twórcze oraz pierwiastek własnego wkładu intelektualnego autora.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 12 września 2016 r. (I ACa 942/15):

„Przyjmuje się, że za 'twórczość’ w rozumieniu art. 1 ust. 1 Pr. aut. można uznać w dziedzinie fotografii artystycznej świadomy wybór momentu fotografowania, punktu widzenia, kompozycji obrazu (kadrowania), oświetlenia, ustalenia głębi, ostrości i perspektywy, zastosowania efektów specjalnych oraz zabiegi zmierzające do nadania fotografii określonego charakteru. Elementy te bowiem nadają fotografii indywidualne piętno, konieczne dla uznania istnienia utworu w rozumieniu Prawa autorskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2002 r., III CKN 1096/00, OSNC 2003/11/150).”

Fotografie czysto techniczne, które mają jedynie wiernie odwzorować przedmiot, mogą być uznane za fotografie rejestracyjne, które nie są objęte ochroną.

Przykładem takich zdjęć są typowe packshoty wykonywane seryjnie, zdjęcia do paszportu czy fotografie wynikające z określonych norm.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 10 maja 1976 r. (IV CR 127/76),

„Ochronie prawnoautorskiej nie podlega fotografia, która spełnia funkcję wyłącznie rejestracyjną (np. wykonana według wyraźnie dla autora określonego sposobu, przy zastosowaniu ściśle określonych norm), gdyż pozbawiona jest cech twórczości osobistej.”

Podobnie Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 12 września 2016 r. (I ACa 942/15) stwierdził:

„Natomiast gdy fotografia spełnia funkcję wyłącznie rejestracyjną, wykonana jest według wyraźnie dla autora określonego sposobu, przy zastosowaniu ściśle określonych norm, co pozbawia fotografię cech twórczości osobistej (…). W konsekwencji przykładem zdjęć, którym odmówiono waloru twórczości, są fotografie o charakterze reprodukcyjnym, których istota wyczerpuje się w wiernym odwzorowaniu fotografowanego obiektu (wyrok SA w Warszawie z dnia 5 lipca 1995 r., I ACr 453/95; wyrok SN z dnia 26 czerwca 1998 r., I PKN 196/98), zdjęcia biżuterii przeznaczonej do sprzedaży na aukcji internetowej (wyrok SA w Lublinie z dnia 18 grudnia 2008 r., I ACa 602/08) czy ujęcia elementów budowlanych mające charakter wyłącznie faktograficzny (wyrok SA w Lublinie z dnia 26 maja 2010 r., I ACa 206/10).”

Zasadą jest, że autorem zdjęcia jest osoba, która je wykonała – czyli fotograf.
To ona ma prawa autorskie, dopóki ich nie przeniesie na inny podmiot lub nie udzieli licencji.

Jeśli zdjęcia powstają:

• w ramach umowy o pracę – prawa majątkowe zazwyczaj przechodzą na pracodawcę,
• na zlecenie (freelancer, studio) – konieczna jest umowa o przeniesienie praw autorskich lub licencja.

Samo zapłacenie za zdjęcia nie oznacza, że stajesz się ich właścicielem.

W przytoczonym na początku przykładzie, mój klient jako producent zlecał wykonanie zdjęć fotografowi i zawierał z nim umowę o przeniesienie praw autorskich. Dzięki temu miał pełne prawo do ich publikowania i ochrony. To właśnie ta umowa pozwoliła mu skutecznie dochodzić swoich praw, gdy dystrybutor bez zgody skopiował jego fotografie.

Wielu sprzedawców internetowych sądzi, że jeśli sprzedają produkty danej marki, mogą swobodnie korzystać ze zdjęć producenta.

To częsty błąd.

Bez wyraźnej zgody producenta nie wolno kopiować jego zdjęć, nawet jeśli przedstawiają produkty, które rzeczywiście oferujesz w swoim sklepie.

Producent jest zazwyczaj właścicielem praw autorskich (lub licencjobiorcą), a ich użycie wymaga jego zgody – najlepiej pisemnej lub udokumentowanej e-mailowo.

Kopiowanie zdjęć bez zgody producenta stanowi naruszenie prawa autorskiego, które może skutkować pozwem i obowiązkiem zapłaty odszkodowania.

Co istotne, również kopiowanie zdjęć niepodlegających ochronie prawnoautorskiej (tzw. fotografii rejestracyjnych) może prowadzić do odpowiedzialności prawnej.
Zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

Oznacza to, że nieuprawnione kopiowanie zdjęć produktów, nawet jeśli nie stanowią one utworów w rozumieniu prawa autorskiego, może zostać uznane za czyn nieuczciwej konkurencji.

Skopiowanie zdjęć bez zgody autora lub właściciela praw to naruszenie prawa autorskiego lub dopuszczenie się czynu nieuczciwej konkurencji.
Konsekwencje mogą być poważne – zarówno prawne, jak i wizerunkowe.

Odpowiedzialność cywilna obejmuje m.in.:

• obowiązek usunięcia zdjęć i zaniechania naruszeń,
• odszkodowanie lub zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia,
• wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych,
• przeprosiny lub zadośćuczynienie za naruszenie autorskich praw osobistych.

Odpowiedzialność karna (art. 115 ustawy o prawie autorskim):
bezprawne rozpowszechnianie cudzych utworów jest zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności lub karą pozbawienia wolności do 2 lat.

Do tego dochodzą ryzyka biznesowe:

• utrata wiarygodności i reputacji,
• zablokowanie oferty przez platformę sprzedażową (np. Allegro, Amazon),
• spadek pozycji strony w wynikach Google z powodu duplikatów.

Warto zabezpieczyć swoje fotografie – to prostsze, niż się wydaje.

1. Zachowuj oryginalne pliki (RAW, metadane EXIF) – stanowią dowód autorstwa.
2. Dodaj znak wodny lub oznaczenie marki.
   Nawet subtelny podpis może zniechęcić do kopiowania.
3. Monitoruj Internet.
   Skorzystaj z narzędzi takich jak Pixsy, TinEye czy Google Reverse Image, które wykrywają, gdzie jeszcze pojawiły się Twoje zdjęcia.
4. Zamieść klauzulę w regulaminie lub stopce strony:
   „Wszystkie zdjęcia umieszczone na stronie stanowią utwory w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i są chronione.”
5. Reaguj szybko.
   Jeśli zauważysz naruszenie – wyślij wezwanie do usunięcia zdjęć, a w razie braku reakcji zgłoś sprawę do hostingu lub sądu.

Wróćmy do historii mojego klienta.
Miał podpisaną umowę z fotografem, dzięki czemu dysponował pełnymi prawami autorskimi do zdjęć.

Dystrybutor, który skopiował fotografie i wykorzystywał je bez zgody, musiał natychmiast usunąć materiały, przeprosić oraz zobowiązać się, że nie będzie już używał zdjęć mojego klienta.
Został potraktowany bardzo łagodnie – klient nie domagał się od niego odszkodowania, choć miał do tego pełne prawo.

Ten przypadek pokazuje, że w e-commerce nie warto iść na skróty.
Lepiej poświęcić chwilę na przygotowanie odpowiednich umów i zabezpieczenie praw do zdjęć, niż później tłumaczyć się z ich bezprawnego wykorzystania.

Jeśli masz dobrze przygotowaną dokumentację i jasno uregulowane prawa, możesz skutecznie egzekwować swoje roszczenia i chronić wizerunek swojej marki.

Zdjęcie produktu to nie tylko wizualny element oferty.
To często utwór w rozumieniu prawa autorskiego, który ma realną wartość biznesową i wizerunkową.

Dlatego:
 

Własne zdjęcia to Twoja wizytówka i przewaga konkurencyjna – warto zadbać o nie tak samo, jak o logo czy znak towarowy.