Prawa do oznaczeń olimpijskich – co musisz wiedzieć jako przedsiębiorca?

Igrzyska Olimpijskie to jedno z najbardziej rozpoznawalnych i emocjonujących wydarzeń sportowych na świecie. Ich globalna popularność sprawia, że przyciągają uwagę nie tylko kibiców, lecz także przedsiębiorców, którzy chętnie nawiązują do olimpijskiej symboliki w działaniach marketingowych. Jednak taka praktyka nie zawsze jest legalna. Warto wiedzieć, że prawa do oznaczeń olimpijskich są ściśle chronione i ich wykorzystanie wiąże się z określonymi ograniczeniami prawnymi. Sprawdźmy, co dokładnie wynika z obowiązujących przepisów.

Igrzyska Olimpijskie są bardzo ważne dla całego świata. Nic więc dziwnego, że ich oznaczenia są bardzo mocno chronione w wielu różnych aktach prawnych i porozumieniach. Do przeprowadzenia pełnej oceny tego, czy można skorzystać z symboli olimpijskich, konieczna jest analiza wszystkich regulacji dotyczących Igrzysk Olimpijskich, w tym w szczególności Traktatu z Nairobi w sprawie ochrony symbolu olimpijskiego, ustawy o sporcie, ustawy prawo własności przemysłowej, ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Zgodnie z Traktatem z Nairobi w sprawie ochrony symbolu olimpijskiego, Każde państwo będące stroną niniejszego traktatu jest obowiązane, z zastrzeżeniem artykułów 2 i 3, odmówić rejestracji lub unieważnić rejestrację jako znaku i zakazać, za pomocą właściwych środków, używania w celach handlowych, jako znaku lub innego oznaczenia, jakiegokolwiek oznaczenia składającego się z symbolu olimpijskiego lub zawierającego symbol olimpijski określony w Karcie Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, z wyjątkiem tych przypadków, gdy Międzynarodowy Komitet Olimpijski udzielił na to upoważnienia.

Powyższy zapis traktatowy został „wcielony” do polskiej ustawy Prawo własności przemysłowej, a konkretnie do przepisu mówiącego o bezwzględnych przeszkodach rejestracji znaku towarowego. Chodzi oczywiście o art. 129¹ ust. 1 pkt. 10) pwp, który mówi: Nie udziela się prawa ochronnego na oznaczenie, które zawiera symbol (herb, flagę, godło) obcego państwa, nazwę, skrót nazwy, bądź symbol (herb, flagę, godło) organizacji międzynarodowej lub przyjęte w obcym państwie urzędowe oznaczenie, stempel kontrolny lub gwarancyjny, jeżeli zakaz taki wynika z umów międzynarodowych, chyba że zgłaszający wykaże się zezwoleniem właściwego organu, które uprawnia go do używania takiego oznaczenia w obrocie.

Kolejną polską regulacją prawną zawierająca regulacje dotyczące prawa do oznaczeń olimpijskich jest ustawa o sporcie. Na uwagę zasługują przede wszystkim dwa przepisy w/w ustawy, tj. art. 25 ust. 3 oraz art. 51.

Art. 25 ust. 3 ustawy o sporcie stanowi iż „Polski Komitet Olimpijski jest wyłącznie uprawniony do używania jakiegokolwiek znaku lub innego oznaczenia, składającego się z symbolu olimpijskiego lub zawierającego symbol olimpijski oraz nazw Igrzyska Olimpijskie, Igrzyska XXX Olimpiady, Igrzyska XXXI Olimpiady, Igrzyska XXXII Olimpiady, Igrzyska XXXIII Olimpiady, Igrzyska XXXIV Olimpiady, Igrzyska XXXV Olimpiady, Komitet Olimpijski, Reprezentacja Olimpijska, Ruch Olimpijski i Karta Olimpijska.”

Z kolei jej art. 51 wprowadza przepis karny, zgodnie z którym: „1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, używa w celach handlowych, jakiegokolwiek znaku lub innego oznaczenia, składającego się z symbolu olimpijskiego lub paraolimpijskiego lub zawierającego symbol olimpijski lub paraolimpijski oraz nazw Igrzyska Olimpijskie, Igrzyska XXX Olimpiady, Igrzyska XXXI Olimpiady, Igrzyska XXXII Olimpiady, Igrzyska XXXIII Olimpiady, Igrzyska XXXIV Olimpiady, Igrzyska XXXV Olimpiady, Komitet Olimpijski, Reprezentacja Olimpijska, Ruch Olimpijski, Karta Olimpijska, Igrzyska Paraolimpijskie lub Komitet Paraolimpijski, podlega karze grzywny. 2. W przypadku popełnienia wykroczenia określonego w ust. 1 można orzec nawiązkę na rzecz Polskiego Komitetu Olimpijskiego lub Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego w wysokości do 5000 zł.”

Karta Olimpijska nie jest prawem powszechnym i nie ma żadnego znaczenia dla przeciętnego Kowalskiego. Zawiera ona jednak definicje dóbr olimpijskich, które są szczególnie chronione przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski.

Otóż dobrami olimpijskimi w rozumieniu Karty są:
1. symbol olimpijski,
2. flaga,
3. motto („Citius, Altius, Fortius”, czyli „szybciej, wyżej, mocniej”),
4. hymn,
5. określenia „olimpijskie” (w tym między innymi „Igrzyska Olimpijskie” i „Igrzyska Olimpiady”),
6. oznaczenia,
7. emblematy,
8. ogień oraz pochodnie.

Wszelkie prawa własności do wszystkich w/w dóbr olimpijskich oraz wszelkie prawa do ich wykorzystania należą wyłącznie do Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Oznacza to, że tylko MKOL może ich używać dla celów dochodowych, komercyjnych lub reklamowych, . Komitet może udzielić licencji na całość lub część swoich praw na warunkach ustanowionych przez Komitet Wykonawczy Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.

Jeśli nie masz zgody na wykorzystywanie w swojej działalności gospodarczej Dóbr Olimpijskich, a je wykorzystujesz, bądź gotowy na konsekwencje. Nawet jeśli Twoje działanie nie będzie wykroczeniem w rozumieniu ustawy o sporcie, Międzynarodowy Komitet Olimpijski będzie mógł (i możliwe, że to zrobi) Ci wytoczyć proces cywilny, aby pociągnąć Cię do odpowiedzialności odszkodowawczej. Podstawą takie pozwu mogą być zarzuty naruszenia regulacji prawnych zawartych w takich ustawach jak prawo własności przemysłowej, prawo autorskie i prawa pokrewne, czy też ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Jeśli jesteś zawodnikiem, startującym w Olimpiadzie, powinieneś znać Kartę Olimpijską niemal na pamięć. Zawiera ona bowiem szereg ważnych regulacji, w tym kwestie związane z sankcjami wobec zawodników. Możesz zapoznać się z nią tutaj.

Niestety, ale nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że symbol olimpijski (tak, te kolorowe kółka) stanowi zarejestrowany znak towarowy. Jest to jedno z wielu oznaczeń o tematyce olimpijskiej, prawnie chronionych jako znak towarowy. Przed każdymi Igrzyskami Międzynarodowy Komitet Olimpijski zgłasza do ochrony wszelkie grafiki, czy zwroty słowne mające jakikolwiek związek z nadchodzącymi Igrzyskami. Robi to po to, aby zapewnić jak najszerszą ochronę prawną dóbr olimpijskich.

Oto przykłady znaków towarowych zarejestrowanych na potrzeby obecnych Igrzysk Olimpijskich w Paryżu 2024. Jak widać są znaki graficzne, słowno-graficzne oraz słowne. Wspomnę także, że to nie są wszystkie znaki towarowe chroniące prawa do oznaczeń olimpijskich na potrzeby Igrzysk w Paryżu. Międzynarodowy Komitet Olimpijski zarejestrował na swoją rzecz także szereg wzorów przemysłowych.

Prawa do oznaczeń olimpijskich są także chronione na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Ustawa ta stanowi postawę prawną do dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia praw na znaki towarowe niezarejestrowane, ale będące w użyciu. Stosowana jest ona także w przypadku dopuszczenia się przez przedsiębiorcę tzw. „ambush marketingu”.

Ambush marketing nazywany jest również marketingiem podstępnym lub pasożytniczym. Polega na tym, że firma niesponsorująca dane wydarzenie, prowadzi reklamę tak, aby wywołać u odbiorców skojarzenie z tym trwającym wydarzeniem. Celem jest stworzenie wrażenia związku firmy z imprezą nawet bez formalnego partnerstwa i bez ponoszenia kosztów oficjalnego sponsoringu.

W Polsce przykładem ambush marketingu była kampania „Piąty Stadion”, przeprowadzona przez Kompanię Piwowarską dla marki Tyskie podczas EURO 2012. Choć oficjalnym sponsorem reprezentacji był Browar Warka, to aż 32 % Polaków kojarzyło Tyskie z mistrzostwami. Dzięki kampanii „Piąty Stadion” Tyskie wyprzedziło Warkę i międzynarodowego sponsora Carlsberga. Akcja obejmowała emisję serialu „Piąty Stadion”, lokowanie marki w tekście, flagi kibica dołączane do produktów oraz konkursy lokalne. Wszystko to składało się na silne skojarzenie z wydarzeniem, mimo że marka Tyskie nie była sponsorem oficjalnym.

Więcej o serialu „Piąty Stadion” znajdziesz tutaj.

Wszelkie znaki towarowe graficzne oraz słowno-graficzne, zarejestrowane na rzecz MKOl i Narodowych Komitetów Olimpijskich, podlegają ochronie prawno-autorskiej. Są one bowiem chronione jako utwory prawa autorskiego na podstawie ustawy o Prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z jej art. 1 ust. 1, utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Do utworów takich należy także zaliczyć, wszelkie inne oznaczenia spełniające przesłanki utworu, nawet jeśli nie są znakami towarowymi. Przykładowo będą to medale, fotografie czy inne dzieła stworzone na zlecenie Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.

Konsekwencje naruszenia w/w przepisów mogą być bardzo dotkliwe. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują żądanie zaniechania naruszeń oraz żądanie wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści. Może to oznaczać konieczność oddania wszystkiego co udało Ci się zarobić. W razie zawinionego naruszenia, sąd może również nakazać naprawienie wyrządzonej Uprawnionemu szkody. Oznacza to zapłatę odszkodowania liczonego według zasadach ogólnych albo według opłaty licencyjnej.

Ponadto, Sąd może orzec o podaniu do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia lub informacji o orzeczeniu. Sposób i zakres publikacji określa sąd w wyroku.

Prawa do oznaczeń olimpijskich są chronione bardzo szeroko. Ale czy każde nawiązanie do Igrzysk Olimpijskich może się skończyć źle?

Nie koniecznie. Istnieją pewne wyjątki, dopuszczalne zarówno przez Międzynarodowy, jak i Polski Komitet Olimpijski. Także orzecznictwo wskazuje, iż niekiedy powołanie się na ważne wydarzenie sportowe, do jakich należałoby zaliczyć Igrzyska, nie narusza praw MKOLu. Nie ma jednak ogólnej reguły, która pozwoliłaby to ocenić. Zawsze należy rozpatrzyć każdy przypadek indywidualnie, najlepiej bazując na opinii doświadczonych w tym temacie prawników.