Ochrona praw autorskich w Internecie: Jak chronić swoje utwory?

Rozwój przestrzeni i technologii cyfrowych sprawił, że tworzenie i udostępnianie treści stało się prostsze niż kiedykolwiek wcześniej. Jednocześnie, powszechny dostęp do tych treści naraża twórców na ryzyko nieuprawnionego kopiowania i rozpowszechniania ich prac. Ochrona praw autorskich w Internecie jest zatem kluczowa.

W tym artykule omówimy czym jest utwór oraz jakie dzieła są najczęściej wykorzystywane online. Dowiesz się także, jak skutecznie chronić swoje treści w Internecie oraz jak reagować na naruszenia praw autorskich w Internecie.

Co to jest utwór?

Zgodnie z polskim prawem autorskim, utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Kluczowym elementem definicji utworu jest jego oryginalność oraz twórczość. Oznacza to, że utwór musi być wynikiem indywidualnej pracy człowieka.

W kontekście ochrony praw autorskich, za utwór najczęściej uznaje się m.in.:

1. Teksty – książki, artykuły, posty na blogach, publikacje naukowe,
2. Fotografie – od zdjęć artystycznych po fotografie produktowe,
3. Muzyka – kompozycje, aranżacje, nagrania,
4. Filmy – zarówno długometrażowe produkcje, jak i krótkie filmiki na YouTube,
5. Grafiki – rysunki, ilustracje, projekty graficzne,
6. Programy komputerowe – aplikacje, strony internetowe.

Dla ochrony praw autorskich nie trzeba nigdzie rejestrować utworów. W Polsce, jak i krajach Unii Europejskiej, ochrona do utworu przysługuje twórcy od momentu stworzenia utworu i jego ustalenia. Utwór ma ochronę prawną już od chwili jego utrwalenia w jakiejkolwiek postaci, np. od momentu zapisania tekstu w pliku komputerowym.

Zobacz także: Prawa autorskie w biznesie: Co musisz wiedzieć?

Jakie utwory najczęściej są wykorzystywane w Internecie?

Internet to przestrzeń, która składa się z różnorodnych informacji i w której codziennie publikowane są miliardy różnych treści. Wśród nich znajdują się różne rodzaje utworów, które mogą podlegać ochronie prawno-autorskiej. Oto najczęściej spotykane utwory:

Treści tekstowe – Artykuły, posty blogowe, opisy produktów w e-commerce, a także publikacje naukowe. Tekst w różnej formie jest jednym z najczęściej wykorzystywanych utworów online. Oczywiście mowa tu o treściach oryginalnych, nacechowanych jakimś „pierwiastkiem” autora. Suche opisy produktów, nieposiadające żadnych cech wyróżniających nie będą uznawane za utwory.
Grafiki i zdjęcia – W sieci można znaleźć miliardy obrazów, od profesjonalnych zdjęć fotograficznych, przez ilustracje, po infografiki. Są one powszechnie używane w celach komercyjnych i marketingowych. Warto podkreślić, że w Internecie nie ma treści niczyich. Każde zdjęcie, albo obraz został w jakiś sposób stworzony, czy to przez człowieka, czy też przez AI działającą według wskazówek człowieka. Dlatego też należy przyjąć, iż każde zdjęcie, czy grafika znajdujące się w Internecie ma swojego właściciela (który najczęściej jest też jego twórcą).
Filmy i wideo – Platformy takie jak YouTube, Vimeo, TikTok, a także strony z filmami i serialami stały się codziennym źródłem rozrywki. Krótkie filmy instruktażowe, wideoklipy muzyczne i vlogi to tylko przykłady.
Muzyka i podcasty – Oprócz tradycyjnych utworów muzycznych, podcasty stały się popularnym sposobem dzielenia się treściami dźwiękowymi, co również objęte jest prawem autorskim.
Oprogramowanie – Zarówno aplikacje mobilne, jak i oprogramowanie komputerowe są coraz częściej chronionymi utworami. Kod źródłowy, który jest dziełem programisty, stanowi chroniony prawem autorskim utwór.
Projekty graficzne – Projekty stron internetowych, logotypy i inne elementy brandingu wizualnego, które często są tworzone na zamówienie dla firm.

Jak chronić swoje utwory udostępniane w Internecie przed ich naruszeniami?

Twórcy publikujący swoje utwory w Internecie jednocześnie narażają się na ich nieautoryzowane kopiowanie i dystrybucję. Stanowi to naruszenie ich praw autorskich. Skopiowanie utworów dostępnych w Internecie jest bardzo łatwe, wystarczy skrót klawiszowy Ctr+C. Oznacza to, iż ochrona praw autorskich w Internecie jest utrudniona, ale nie niemożliwa. Oto kilka skutecznych sposobów ochrony utworów online:

Oznaczenie utworów prawami autorskimi – Umieszczenie informacji o prawach autorskich przy publikowanych treściach jest podstawowym krokiem w kierunku ochrony. Wyrażenie „Copyright”, „Wszelkie prawa zastrzeżone” lub umieszczenie symbolu „©” wraz z rokiem publikacji i nazwiskiem autora stanowi jasne oznaczenie, że dane treści są chronione.
Korzystanie z licencji – Udostępnianie treści na licencji, np. Creative Commons, pozwala na precyzyjne określenie, w jakim zakresie inni mogą korzystać z utworów. Można np. pozwolić na darmowe korzystanie z utworu pod warunkiem podania autora, ale zakazać jego komercyjnego wykorzystania.
Techniczne zabezpieczenia – Zastosowanie znaków wodnych na zdjęciach czy e-bookach, ograniczenia w kopiowaniu tekstu (np. blokada funkcji „kopiuj-wklej”) czy narzędzi DRM (Digital Rights Management) dla muzyki i filmów może skutecznie utrudnić nieautoryzowane korzystanie z treści.
Rejestracja utworu – Chociaż prawo autorskie działa automatycznie i nie jest wymagana rejestracji utworu, warto rozważyć dodatkowe kroki, takie jak rejestracja utworu w formie znaku towarowego lub wzoru przemysłowego. Możesz także zarejestrować swój utwór w organizacjach zarządzania prawami autorskimi (np. ZAiKS w Polsce) lub w amerykańskim, bądź chińskim urzędzie prowadzących rejestry praw autorskich.
Monitorowanie sieci – Narzędzia takie jak Google Alerts, które informują o pojawieniu się kopii Twojej treści, oraz profesjonalne usługi monitorowania, mogą pomóc w wykrywaniu naruszeń.

Ochrona praw autorskich w Internecie, czyli kiedy i jak reagować na naruszenia ?

Odkrycie, że ktoś narusza Twoje prawa autorskie w Internecie, wymaga szybkiej i zdecydowanej reakcji. Oto kilka kroków, które warto podjąć w celu ochrony Twoich praw autorskich:

Zbierz dowody

Zanim podejmiesz działania, udokumentuj naruszenie. Zapisz zrzuty ekranu, linki do strony oraz wszelkie inne dowody, które mogą okazać się kluczowe w późniejszym sporze.

Działając w sprawach naruszeń z moimi klientami najczęściej zabezpieczam dowody naruszeń z pomocą notariusza. Odpowiednio przygotowany akt notarialny jest bardzo trudny do ewentualnego obalenia w sądzie. Możliwe jest także podjęcie współpracy z detektywami. W ramach zlecenia wykonują oni pewne czynności, np. odnajdują miejsce gdzie składowany jest towar naruszający, dokonują tzw. zakupu kontrolowanego albo pozyskują niezbędne informacje. Po zakończeniu czynności detektywi przygotowują raport z działań. Raport taki stanowi mocny dowód w sprawie.

Wyślij wezwanie

W wielu przypadkach warto rozpocząć od polubownej próby rozwiązania sprawy. Można wysłać formalne wezwanie do zaprzestania naruszenia. W takim wezwaniu jasno określisz swoje żądania, np. natychmiastowe usunięcie treści lub uzyskanie licencji na jej wykorzystanie.

Często udaje mi się zakończyć spory moich Klientów już na etapie wezwania do zaprzestania naruszeń. Dobrze napisane wezwanie oraz gotowość do rozmów negocjacyjnych, wraz z przedstawionym ryzykiem związanym z prowadzeniem sporu prawnego, potrafią skutecznie zniechęcić do dalszych naruszeń praw autorskich w Internecie. Wówczas sprawa z reguły kończy się ugodą pozasądową.

Zgłoś naruszenie platformie

Większość dużych serwisów internetowych, takich jak YouTube, Facebook, Instagram, czy Allegro posiada systemy zgłaszania naruszeń praw autorskich. Administratorzy takich stron mogą zablokować lub usunąć treści na podstawie Twojego zgłoszenia. Czasem zablokują konto, innym razem usuną ofertę sprzedaży produktu naruszającego prawa autorskie.

Także międzynarodowe platformy sprzedażowe tj. Amazon, czy Aliexpress, oferują możliwość zgłaszania im naruszeń praw autorskich. Po stwierdzeniu, że naruszenie rzeczywiście ma miejsce – dana oferta jest blokowana. Zablokowanie danej oferty na portalach sprzedażowych wiąże się często z utratą wysokiej pozycji danego sprzedawcy na platformie. Dlatego działanie to często jest bardzo skuteczne.

Skieruj sprawę do sądu

Gdy naruszyciel nie reaguje lub odmawia usunięcia treści, naruszających Twoje prawa autorskie, warto rozważyć skierowanie sprawy do sądu. Prawo autorskie w Polsce daje twórcom szerokie możliwości dochodzenia roszczeń, w tym odszkodowań za poniesione straty.

Przy czym, zawsze podchodź do sporów sądowych z ostrożnością. Trudno jest przewidzieć to jak i kiedy dany spór się zakończy. Spory o własność intelektualną bywają bardzo długie, nieprzewidywalne i drogie. Czasem więc warto dogadać się z naruszycielem poza sądem.

Co może grozić naruszycielowi za naruszenie praw autorskich do cudzych utworów w Internecie?

Naruszenia praw autorskich mogą wiązać się z poważnymi konsekwencjami prawnymi, zarówno na gruncie cywilnym, jak i karnym. W Polsce naruszenie praw autorskich może prowadzić do:

Odszkodowania – Naruszyciel może zostać zobowiązany do zapłaty odszkodowania na rzecz twórcy. Wysokość odszkodowania może być różna, ale najczęściej jest to dwukrotność lub trzykrotność (w przypadku umyślnych naruszeń) wynagrodzenia, jakie twórca uzyskałby za legalne wykorzystanie utworu.
Zakaz dalszego korzystania z utworu – Sąd może nałożyć na naruszyciela obowiązek zaprzestania wykorzystywania treści, co może obejmować usunięcie utworu z Internetu oraz zniszczenie jego wszelkich nielegalnych kopii.
Kara grzywny lub pozbawienia wolności – W skrajnych przypadkach, szczególnie w przypadku poważnych naruszeń na szeroką skalę, naruszyciel może zostać ukarany grzywną, a nawet karą pozbawienia wolności do lat 3.

Prawa twórcy w świetle prawa autorskiego

Jeśli ktoś naruszy prawa autorskie do utworu, jego twórca ma kilka podstawowych uprawnień, które pozwalają mu na obronę :

Prawo majątkowe – Twórca ma wyłączne prawo do decydowania o tym, kto i w jakich warunkach może korzystać z jego utworu. To on ustala zasady, na jakich inni mogą kopiować, rozpowszechniać lub przekształcać jego pracę. Może też przenieść swoje majątkowe prawa autorskie na inną osobę lub przedsiębiorstwo. Wówczas, uprawnionym do korzystania z utworu jest nabywca prawa, a nie twórca. Nabywca, nie będący twórcą, powinien legitymować się odpowiednią umową o przeniesieniu na niego praw do danego utworu.
Prawo osobiste – Ochrona prawa do autorstwa i integralności utworu jest nierozerwalnie związana z twórcą. Nawet jeśli prawa majątkowe zostaną przeniesione na inną osobę lub firmę, autor zachowuje prawo do uznania swojego autorstwa oraz do ochrony utworu przed zmianami, które mogłyby go zdeformować.
Prawo do wynagrodzenia – Twórca ma prawo do uzyskiwania wynagrodzenia za korzystanie z jego utworu, zarówno w sposób bezpośredni (np. licencje), jak i pośredni (np. tantiemy).

Podsumowanie

Ochrona praw autorskich w Internecie jest kluczowa. Zwłaszcza teraz, gdy dostęp do Internetu daje niemal nieograniczone możliwości kopiowania i rozpowszechniania cudzych utworów. Twórcy muszą być świadomi swoich praw oraz sposobów, jak skutecznie chronić swoje dzieła w przestrzeni cyfrowej. Właściwe oznaczanie utworów, korzystanie z licencji, monitorowanie naruszeń i skuteczna reakcja na nieuprawnione wykorzystanie treści to podstawowe kroki, które mogą zabezpieczyć interesy twórców w sieci. W przypadku poważnych naruszeń warto skonsultować się z prawnikiem lub rzecznikiem patentowym. Doświadczony specjalista pomoże w ochronie praw autorskich w Internecie.

Zapraszam Cię także do śledzenia moich porad prawnych na portalu SzukajRadcy.pl.

Może Cię zainteresować porada Prawa autorskie w biznesie – co musisz wiedzieć?